Mục Sư - Tiến Sĩ Timothy Keller (1950 - 2023)

Manhattan khi Tim Keller đến

Manhattan là một trong năm quận của thành phố New York, Hoa Kỳ. Đây là nơi có Phố Wall (Wall Street), trung tâm tài chính nổi tiếng thế giới, khu nhà hát Broadway, nhiều tập đoàn lớn và trường đại học danh tiếng. Người từ khắp nơi đến đây để học tập, làm việc và lập nghiệp.

Năm 1990, khi Keller mới đến, Manhattan có khoảng 1,49 triệu dân; 42% người từ 25 tuổi trở lên có bằng đại học. Đến năm 2025, dân số khoảng 1,66 triệu. Theo số liệu giai đoạn 2020–2024, tỷ lệ người từ 25 tuổi trở lên có bằng đại học là 64,2%.

Manhattan có các cộng đồng Công giáo, Do Thái giáo và nhiều hệ phái Tin Lành. Tuy vậy, số người tham dự các hội thánh Tin Lành Phúc âm tại khu trung tâm rất ít. Theo số liệu Keller dẫn lại, vào khoảng năm 1989, chưa đến 1% cư dân khu trung tâm Manhattan — khoảng 9.000 người — tham dự những hội thánh này.

Theo khảo sát của Viện Nghiên cứu Tôn giáo Công cộng (PRRI) năm 2023, 29% cư dân Manhattan nói rằng họ không theo tôn giáo nào. Con số này cho thấy phần nào sự thế tục hóa ở Manhattan, nhưng không có nghĩa cả 29% đều vô thần.

Keller kể rằng từ giữa thế kỷ XX, nhiều hội thánh Tin Lành Phúc âm ở trung tâm Manhattan đã suy yếu hoặc rời đi. Khi thành lập Redeemer năm 1989, ông muốn đem Phúc Âm đến với những người không mặc nhiên tin Kinh Thánh, kể cả những người hoài nghi Cơ Đốc giáo.

Một hội thánh chào đón người hoài nghi

Năm 1989, Tim Keller cùng vợ, Kathy, và ba con trai chuyển đến New York để thành lập Hội Thánh Trưởng Lão Redeemer (Redeemer Presbyterian Church).

Theo Redeemer, hội thánh bắt đầu từ một nhóm khoảng 15 người gặp nhau trong một căn hộ ở khu Upper East Side của Manhattan. Họ mong muốn xây dựng một hội thánh chào đón cả người đang tìm hiểu đức tin lẫn người hoài nghi Cơ Đốc giáo.

Đến Giáng sinh năm 1989, số người tham dự các buổi nhóm đã tăng lên khoảng 250. Về sau, Redeemer có hơn 5.000 người tham dự thờ phượng mỗi tuần.

Nhưng Keller không chỉ muốn có một hội thánh đông người. Ông muốn người ta có thể đến với những câu hỏi thật của mình: Đức Chúa Trời có tồn tại không? Đức tin có mâu thuẫn với khoa học không? Nếu Đức Chúa Trời tốt lành, tại sao thế giới có quá nhiều đau khổ?

Keller không né tránh những câu hỏi ấy. Ông cũng không bỏ đi những điều khó chấp nhận trong Phúc Âm để chiều lòng người nghe. Ông cố gắng giải thích đức tin Cơ Đốc bằng ngôn ngữ gần gũi với đời sống và những vấn đề mà người New York quan tâm.

Tuy nhiên, một đóng góp nổi bật của Keller không chỉ nằm ở việc trả lời người hoài nghi. Ông còn giúp họ nhận ra những điều đang chi phối lòng mình.

Những thần tượng không có bàn thờ

Khi nói đến tội lỗi, chúng ta thường nghĩ đến trộm cắp, ngoại tình, bạo lực hoặc những việc làm sai trái khác. Nhưng Keller chỉ ra rằng một người sống có trách nhiệm, chăm chỉ và được mọi người kính trọng vẫn có thể thờ thần tượng.

Thần tượng không nhất thiết là một pho tượng đặt trên bàn thờ. Đó là bất cứ điều gì chúng ta đặt vào vị trí của Đức Chúa Trời, xem nó là nguồn bảo đảm cho giá trị, ý nghĩa và sự an toàn của đời mình.

Đối với nhiều người ở Manhattan, thần tượng có thể là tiền bạc, sự nghiệp, địa vị, danh tiếng hoặc thành tích. Nhưng đó cũng có thể là những điều tốt đẹp: hôn nhân, con cái, tình yêu, hay mong muốn được người khác công nhận.

Những điều ấy không xấu. Nhưng nếu quá lệ thuộc vào chúng, chúng ta có thể suy sụp khi đánh mất chúng.

Làm việc chăm chỉ là điều tốt. Nhưng nếu toàn bộ giá trị của một người nằm ở sự nghiệp, một lần thất bại có thể khiến họ cảm thấy chính mình chẳng còn giá trị gì.

Ai cũng mong được yêu thương. Nhưng nếu sự chấp nhận của người khác quyết định người ấy có thấy mình đáng sống hay không, họ sẽ luôn sợ bị từ chối.

Keller thấy rằng đằng sau nhiều tham vọng là mong muốn được công nhận, được yêu thương và thấy mình có giá trị. Khi những mong muốn ấy chiếm chỗ của Đức Chúa Trời, chúng có thể trở thành thần tượng.

Vì vậy, ngoài câu hỏi “Tôi đã làm gì sai?”, Keller còn đặt ra những câu hỏi sâu hơn:

“Điều gì đang kiểm soát lòng tôi? Tôi dựa vào đâu để biết mình có giá trị? Nếu mất điều gì, tôi sẽ cảm thấy cuộc đời không còn ý nghĩa?”

Thờ thần tượng không chỉ là chuyện thời xưa. Nó vẫn diễn ra ngay giữa đời sống Manhattan.

Ân điển cho những người mệt mỏi vì phải chứng tỏ bản thân

Keller không dừng lại ở việc chỉ ra tội lỗi. Ông rao giảng ân điển của Đức Chúa Trời.

Trong một bài hồi tưởng năm 2021, Keller kể rằng nhiều người ở Manhattan lớn lên cùng những lời thúc giục từ cha mẹ, thầy cô, huấn luyện viên và cấp trên: hãy làm tốt hơn, giỏi hơn, cố gắng hơn nữa.

Họ quen với suy nghĩ rằng muốn được công nhận thì phải có thành tích; muốn được chấp nhận thì phải chứng minh năng lực. Dù đạt được bao nhiêu, họ vẫn có thể thấy mình chưa đủ tốt.

Nhưng Phúc Âm mà Keller rao giảng đi ngược lại lối nghĩ ấy. Ân điển không phải phần thưởng dành cho người đủ giỏi hay đủ tốt. Đó là sự thương xót và tiếp nhận mà Đức Chúa Trời ban cho con người, dù họ không thể tự mình giành lấy.

Keller nhấn mạnh rằng Đức Chúa Jesus Christ đã sống cuộc đời công chính mà con người không thể sống trọn vẹn. Nhờ sự chết và phục sinh của Ngài, Đức Chúa Trời tha thứ và tiếp nhận những ai tin Ngài.

Ông từng diễn đạt trọng tâm ấy bằng một câu nói nổi tiếng:

“Chúng ta tội lỗi và bất toàn hơn những gì mình từng dám nghĩ, nhưng đồng thời, trong Đức Chúa Jesus Christ, chúng ta được yêu thương và chấp nhận nhiều hơn những gì mình từng dám hy vọng.”

Thông điệp ấy không cho phép người ta kiêu ngạo về đạo đức hay thành tích của mình, vì ai cũng cần ân điển. Nhưng nó cũng đem lại hy vọng cho người thất bại: tội lỗi và yếu đuối không phải lời phán quyết cuối cùng về cuộc đời họ.

Đối với những người đã quen phải chứng tỏ bản thân, đây là tin mừng: Họ không cần đạt thêm một thành tích nào để xứng đáng nhận tình yêu của Đức Chúa Trời.

Đức tin không né tránh những câu hỏi khó

Keller sinh năm 1950 tại Allentown, Pennsylvania, trong một gia đình theo truyền thống Lutheran. Thời trẻ, ông từng xem tôn giáo chủ yếu là cách giúp con người sống đạo đức hơn.

Khi học tại Đại học Bucknell, ông tham gia InterVarsity Christian Fellowship, một tổ chức dành cho sinh viên Cơ Đốc. Tại đây, đức tin của ông thay đổi và ông bắt đầu quan tâm sâu hơn đến mối liên hệ giữa Cơ Đốc giáo, văn hóa và công bằng xã hội.

Keller đọc nhiều tác giả Cơ Đốc như John Stott, F. F. Bruce và C. S. Lewis. Ông học cách trình bày đức tin không chỉ như một tập hợp giáo lý, mà còn như một cách hiểu về con người và thế giới.

Năm 2008, ông xuất bản The Reason for God: Belief in an Age of Skepticism (Lý Do Để Tin), cuốn sách có mặt trong danh sách bán chạy của The New York Times.

Trong sách, Keller bàn đến những phản đối quen thuộc đối với Cơ Đốc giáo. Ông cho rằng không chỉ người tin Chúa mới có những niềm tin nền tảng không thể chứng minh hoàn toàn. Người hoài nghi cũng dựa vào những niềm tin như vậy khi nhìn nhận thế giới.

Keller mời người đọc xem xét cả lý do để tin lẫn những giả định đằng sau sự hoài nghi. Dẫu vậy, tranh luận không phải đích đến của ông. Ông muốn dẫn người nghe đến với Đức Chúa Jesus và công việc cứu chuộc của Ngài.

Keller còn đem những cuộc trò chuyện ấy ra ngoài hội thánh. Ngày 5 tháng 3 năm 2008, ông tham gia chương trình Authors@Google để trình bày cuốn The Reason for God và trả lời câu hỏi của người tham dự. Năm 2016, ông trở lại chương trình Talks at Google với cuốn Making Sense of God, bàn về việc liệu niềm tin tôn giáo còn có ý nghĩa trong một xã hội hoài nghi hay không.

Tim Keller nói về đức tin và sự hoài nghi tại chương trình Talks at Google năm 2016. Ảnh từ video do Talks at Google công bố.

Tháng 2 năm 2017, tại Đại học New York (NYU), Keller đối thoại với nhà tâm lý học xã hội Jonathan Haidt trong chương trình The Closing of the Modern Mind do The Veritas Forum tổ chức. Họ bàn về đức tin, đạo đức và cách những người bất đồng sâu sắc có thể cùng sống trong một xã hội đa nguyên.

Jonathan Haidt (bên trái) và Tim Keller (bên phải) đối thoại tại Đại học New York ngày 22 tháng 2 năm 2017. Ảnh từ video chương trình The Veritas Forum.

Những cuộc gặp này cho thấy Keller không giới hạn việc trình bày đức tin trong hội thánh. Ông sẵn sàng đối thoại với cả những người không chia sẻ niềm tin của mình.

Từ Manhattan đến nhiều thành phố trên thế giới

Redeemer không chỉ tổ chức các buổi thờ phượng. Năm 1992, hội thánh thành lập Hope for New York để giúp những người gặp khó khăn trong thành phố. Hội thánh cũng khuyến khích tín hữu thể hiện đức tin trong công việc, nghệ thuật và những lĩnh vực khác.

Từ Redeemer, Keller phát triển Redeemer City to City, mạng lưới đào tạo lãnh đạo và hỗ trợ gây dựng hội thánh tại các đô thị. Theo Gospel in Life, mạng lưới này đã góp phần thành lập hơn 1.000 hội thánh tại hơn 150 thành phố.

Keller còn cùng nhà thần học D. A. Carson đồng sáng lập The Gospel Coalition, một mạng lưới khích lệ các hội thánh đặt Phúc Âm làm trọng tâm trong thần học và chức vụ. Qua các bài giảng, sách và chương trình đào tạo, ảnh hưởng của ông lan rộng ra ngoài nước Mỹ.

Ông cũng gặp nhiều phản đối. Một số Cơ Đốc nhân lo ngại rằng cách ông tiếp cận văn hóa hiện đại có thể dẫn đến thỏa hiệp về thần học. Trong khi đó, những người khác phản đối quan điểm truyền thống của ông về hôn nhân và giới tính.

Keller qua đời ngày 19 tháng 5 năm 2023, hưởng thọ 72 tuổi.

Di sản của ông không chỉ là những hội thánh, cuốn sách hay mạng lưới mục vụ. Ông đã giúp nhiều người nhận ra rằng thành công, dù đáng quý, có thể trở thành xiềng xích nếu họ để nó quyết định giá trị của mình.

Giữa Manhattan, nơi người ta thường phải chứng tỏ mình bằng chức danh, thu nhập và thành tích, Keller rao giảng rằng giá trị của con người không được quyết định bởi những gì họ đạt được, mà bởi ân điển của Đức Chúa Trời trong Đức Chúa Jesus Christ.

Và thông điệp ấy không chỉ dành cho Manhattan.

Tổng hợp và biên dịch: Nguyễn Đức Ân

Nguồn tham khảo và số liệu

• New York City Department of City Planning — Population Projections: Dân số Manhattan năm 1990.

• New York State — Thống kê trình độ học vấn năm 1990: Biểu đồ tỷ lệ người có bằng đại học trở lên, trang 41 của báo cáo.

• U.S. Census Bureau — New York County (Manhattan): Ước tính dân số năm 2025 và trình độ học vấn giai đoạn 2020–2024.

• Tim Keller — Transforming a City (2011): Tỷ lệ tham dự hội thánh Tin Lành Phúc âm tại khu trung tâm Manhattan vào thời Redeemer mới thành lập.

• PRRI — Mapping New York City’s Religious Landscape: Tỷ lệ cư dân Manhattan không theo tôn giáo nào theo khảo sát năm 2023.

• Redeemer Report — Our Place in the Story, Part 2 (2014): Tim Keller nhìn lại bối cảnh tôn giáo khi Redeemer được thành lập.

• Redeemer Presbyterian Church — History: Lịch sử hội thánh.

• Gospel in Life — About Timothy Keller: Tiểu sử, sách và mạng lưới mục vụ.

• InterVarsity — Tim Keller: Thời sinh viên của Keller.

• The Gospel Coalition — 50 Quotes from Tim Keller: Những phát biểu về Phúc Âm và ân điển.

• Talks at Google — The Reason for God (2008): Cuộc nói chuyện và phần hỏi đáp tại Google.

• Talks at Google — Making Sense of God (2016): Cuộc nói chuyện về đức tin và sự hoài nghi.

• The Veritas Forum — The Closing of the Modern Mind (2017): Đối thoại giữa Keller và Jonathan Haidt tại NYU.